آئین‌نامه ایمنی جوشکاری

دسته: مقالات

Rule1

آئین‌نامه ایمنی جوشکاری و برشکاری گرم
هدف و دامنه شمول:
هـدف از تدوین این آئین‌نامه ایمن‌سازی محیط کار و محافظت از نیروی انسانی ومنابع مادی و پیشگیری از حوادث وبیماریهای ناشی از کار در کلیه کارگاههائی کهعملیات جوشکاری و برشکاری گرم و فرایندهای مرتبط با آن انجام می‌گیرد، می‌باشد.
مقـررات این آئین‌نامه به استـناد ماده 85 قانون کـار جمهوری اسـلامی ایران تدوینگردیده است.
فصل اول ـ تعاریف
جوشکاری فلزات: عملیاتی است که بوسیلة عواملی مانند حرارت، فشار و جریانالکتریسیته سبب ایجاد پیوستگی درفلز و یا فلزات مورد اتصال می‌گردد.
قوس الکتریکی: با نزدیک کردن دو قطب مثبت و منفی جریان برق، در لحظة کوتاهی قبل ازبرخورد، جرقه‌ای بوجود می‌آید که شعلة حاصل از آن جرقة کوتاه را قوس الکتریکیمی‌نامند.
جوشکاری با قوس الکتریکی: جوشکاری است که با کمک گرمای ناشی از قوس الکتریکی باعثذوب و درهم پیوستن و آمیخته‌شدن قطعات فلزی می‌گردد.
جوشکاری مقاومتی: جوشکاری با فشار است که در آن گرمای لازم برای جوشکاری، توسطمقاومت ناشی از عبور جریان الکتریکی از منطقة جوش بین دو فلز تأمین می‌گردد.
جوشکاری گازی: جوشکاری است که در آن منبع حرارتی لازم جهت ذوب فلز (فلز پایه یامفتول پرکننده) از گرمای ناشی از سوختن یک گاز در مجاورت گاز اکسیژن، تأمینمی‌گردد.
برشکاری گرم: این نوع برشکاری براساس بالا بردن دمای فلز تا حد مذاب با ایجاد شعلهبوده و سپس توسط فشار گاز اکسیژن ماده مذاب را از محل خود خارج نموده تا ایجادشیار برش صورت پذیرد.
فصل دوم ـ مقررات عمومی
ماده1ـ کلیه عملیات جوشکاری و برشکاری باید توسط افراد ماهر صورت پذیرد.
ماده2ـ کلیه دستگاه‌ها و تجهیزاتی که برای جوشکاری و برشکاری بکار برده می‌شوند،باید به طور مرتب و بر اساس دستورالعمل‌های کارخانه سازنده مورد بازدید، آزمایش ودقت سنجی قرار گرفته و در صورت وجود نقص و یا فرسودگی، تعمیر و یا از فرآیند کارخارج گردند.
ماده3ـ وضعـیت ایستائی دستگاه‌ها و تجهیزات جوشکاری و برشکاری بایستی به‌گونه‌ایباشد که از هرگونه حرکت اتفاقی جلوگیری به عمل آید.
ماده4ـ مجوز کتبی انجام عملیات جوشکاری و برشکاری باید توسط کارفرما یا نماینده ویصادر گردد.
ماده5ـ مجوز انجام عملیات جوشکاری و برشکاری باید حداقل نوع فرایند، مخاطراتشغلی، اقدامات کنترلی و مدت زمان انجام کار را در برگیرد.
ماده6ـ کلیه دستگاه‌ها و تجهیزات جوشکاری و برشکاری باید بطور کاملاً ایمن نصب وبهره‌برداری گردد.
ماده7ـ کلیه دستگاه‌ها و تجهیزات جوشکاری و برشکاری باید در مکانی نگهداری و انبارشوند که از صدمات فیزیکی و شیمیایی محافظت گردد.
ماده8ـ روش انجام عملیات جوشکاری و برشکاری باید به گونه‌ای باشد که علاوه بر فردجوشکار یا برشکار، خطری برای سایر کارگران و یا افراد متفرقه در بر نداشته‌باشد.
ماده9ـ دیوارها و سطوح جانبی محل جوشکاری باید به گونه‌ای باشد که بیشترین جذبتشعشعات مضر را داشته باشد.
ماده10ـ نصب پاراوان‌های غیرقابل اشتعال و متناسب با نوع کار در محل‌های جوشکاری وبرشکاری برای حفاظت کارگران و افراد متفرقه الزامی است.
ماده11ـ فیلتر و پوشش بیرونی در محافظ‌های دستی، عینکهای جوشکاری و کلاه با شیلدجوشکاری، باید در مقابل پاشش مواد جوشکاری، سایش و خردشدن موضعی، مقاوم بودهو از جنس شیشه یا پلاستیک شفاف نسوز باشد.
ماده12ـ کلاه ایمنی جوشکار یا برشکار باید مجهز به سپر جوشکاری باشد بگونه‌ای کهدر هنگام بالا زدن فیلتر جوشکاری چشم‌ها و صورت کارگران را در برابر پرتاب ذراتسرباره محافظت نماید.
ماده13ـ شماره تیرگی فیلترهای مورد استفاده در انواع عملیات جوشکاری و برشکاریباید متناسب با نوع عملیات و استاندارد باشد.
ماده14ـ عینکها و ماسکهای‌جوشکاری (محافظ‌های‌دستی) باید به خوبی نگهداری‌شده وهمواره تمیز و بدون عیب باشد.
ماده15ـ در هنگام جوشکاری یا برشکاری که احتمال ریزش جرقه، سرباره یا مواد مذاب ازبالا بر روی بدن وجود دارد، استفاده از پوشش‌های نسوز الزامی است.
ماده16ـ اقدامات کنترلی باید به نحوی انجام گیرد تا از انتشار آلاینده‌های ناشی ازعملیات جوشکاری به سایر قسمتهای کارگاه جلوگیری به عمل آید.
ماده17ـ انجام کلیة عملیات چربی‌زدایی یا تمیزکاری با هیدروکربن‌های کلردار درکارگاههای جوشکاری، برشکاری و فرآیندهای مرتبط ممنوع است.
ماده18ـ اگر قطعه‌کاری با استفاده از حلال‌های چربی‌زدایی شده باشد، باید پیش ازشروع جوشکاری آن را کاملاً از باقیماندة حلال پاک و خشک نمود.
ماده19ـ جوشکاری و برشکاری در مکان‌هایی که مواد یا گازهای قابل اشتعال یا انفجاروجود دارد، ممنوع است.
ماده20ـ کلیه قسمت‌هایی که در اثر جوشکاری یا برشکاری احتمال وقوع آتش‌سوزی درآن‌ها وجود دارد بایستی از مصالح نسوز ساخته‌شده و یا با استفاده از روش‌های مناسباز ایجاد حریق جلوگیری به عمل آید.
ماده21ـ هرگونه درز یا شکاف، حفره و پنجره‌های باز و یا شکسته در کف و دیواره‌هایمحل جوشکاری یا برشکاری باید بطور مناسب پوشیده یا بسته‌گردند تا خطر ریزش یا پاششذرات ناشی از جوشکاری و برشکاری به طبقات زیرین و یا واحدهای مجاور از بین برود.
ماده22ـ قبل از شروع عملیات جوشکاری و برشکاری در فضاهای بسته و محدود باید ازتهویة مناسب محیط کار اطمینان حاصل نمود.
ماده23ـ در هنگام جوشکاری و برشکاری که تأمین سیستم تهویه مناسب امکان‌پذیرنمی‌باشد، استفاده از تجهیزات مستقل تنفسی الزامی است.
ماده24ـ سیلندرهای گاز و دستگاههای جوشکاری و برشکاری بایستی همواره خارج ازفضاهای بسته و محدود مستقر گردد.
ماده25ـ لوله‌های مورد استفاده برای تهویة گازهای خروجی ناشی از جوشکاری و برشکاریدر فضاهای بسته و محدود باید از مواد غیرقابل اشتعال ساخته شده‌باشد.
ماده26ـ جوشکاری و برشکاری مخازن سربسته و یا حاوی مواد قابل اشتعال و انفجارممنوع است.
ماده27ـ جوشکاری و برشکاری مخازنی که قبلاً حاوی مواد قابل اشتعال و انفجار بوده ویا محتویات قبلی آن مشخص نمی‌باشد، بدون رعایت اصول ایمنی و استانداردهای مربوطهممنوع است.
ماده28ـ کلیة دستگاه‌ها و تجهیزات جوشکاری و برشکاری باید دارای لوح مشخصات فنیباشد.
ماده29ـ در پایان هر شیفت کاری عملیات جوشکاری و برشکاری، باید اطراف محل کاربازرسی و فقط پس از اطمینان از عدم وجود جرقه، شعله و یا سرباره داغ محل کار راترک نمود.
فصل سوم ـ جوشکاری و برشکاری با گاز
ماده30ـ تماس روغن، گریس و مواد قابل اشتعال و انفجار با کلیه دستگاه‌ها و تجهیزاتجوشکاری و برشکاری گازی ممنوع می‌باشد.
ماده31ـ استفاده از گاز اکسیژن به عنوان جایگزین هوای فشرده ممنوع است.
ماده32ـ استفاده از شعله جهت انجام آزمایش نشتی گازها در سیلندرها و متعلقات آنممنوع است.
ماده33ـ برای روشن نمودن مشعل جوشکاری و برشکاری باید از فندک مخصوص آن استفادهنمود.
ماده34ـ در پایان کار و مواقعی که عملیات جوشکاری و برشکاری انجام نمی‌گیرد بایددستگاه‌ها از منابع اصلی برق یا گاز جدا گردد.
ماده35ـ کلیه محل‌های اتصال از سیلندر گاز تا مشعل را باید قبل از روشن نمودن مشعلبه روش‌های ایمن و توسط کارگران ماهر مورد آزمایش نشتی قرار داد.
ماده36ـ شیلنگ و اتصالات رابط باید استاندارد بوده و فاقد نشتی، پوسیدگی و یا هرنوع نقص دیگری باشد.
ماده37ـ اتصالات و مهره‌های اتصال باید قبل از استفاده مورد بررسی قرار گیرند و درصورت وجود هرگونه عیب یا نشتی، تعویض گردند.
ماده38ـ پرکردن سیلندرهای اکسیژن و انواع گازها باید توسط مراکز مجاز و معتبرصورت پذیرد.
ماده39ـ سیلندرهای‌اکسیژن و انواع گازها باید بصورت ادواری و براساس آئین‌نامه‌هایحفاظتی و استانداردهای ملی توسط کارفرما مورد بازدید و آزمایش قرار گیرد.
ماده40ـ کارخانجات و تولید‌کنندگان سیلندرهای گاز و همچنین صنایع سیلندر پرکنیمکلف به درج نام شیمیایی و نام تجاری گاز بر روی بدنه سیلندر می‌باشند، و استفادهاز سیلندرهای گاز که نام شیمیائی و نام تجاری محتویات آن بر روی سیلندر درج نشدهباشد، ممنوع است.
ماده41ـ استفاده از سیلندرهای گاز و مولدهای گاز استیلن که دارای آسیب‌دیدگی یاخوردگی بوده و یا در معرض آتش‌سوزی قرار داشته‌اند، ممنوع است.
ماده42ـ سیلندرهای گاز نباید در معرض صدمات فیزیکی، شیمیایی و تابش مستقیم نورخورشید و شرایط نامساعد جوی قرار گیرند.
ماده43ـ سیلندرهای گاز باید بطور قائم و مطمئن در جای خود محکم گردند تا از افتادناحتمالی آنها جلوگیری شود.
ماده44ـ سیلـندرهای گاز بـاید دور از مواد قابل اشتعال و انفجار نگهداری و استفادهگردد.
ماده45ـ نگهداری سیلندر اکسیژن در مکان تولید گاز استیلن ممنوع می‌باشد.
ماده46ـ استفاده از اتصالات غیر استاندارد، تبدیل‌ها، وسایل غیر ایمن و تنگ‌هااکیداً ممنوع است.
ماده47ـ جابجایی سیلندرهای گاز با اهرم کردن شیر یا سرپوش حفاظتی آن ممنوعمی‌باشد.
ماده48ـ سیلندر گاز پر یا خالی نباید بعنوان غلطک یا تکیه‌گاه استفاده گردد.
ماده49ـ سرپوش حفاظتی سیلندرهای گاز باید در جای خود به طور محکم قرار گیرد مگر درمواردی که سیلندر گاز در حال استفاده می‌باشد.
ماده50ـ به منظور جلوگیری از بروز صدمات فیزیکی در هنگام جابجائی انواع سیلندرهایگاز، استفاده از یک محفظه مناسب و ایمن الزامی است.
ماده51ـ هنگامی که لازم است سیلندرها به ‌همراه رگلاتورهای ‌متصل به آن جابجاشوند، باید پس از بستن شیر و قراردادن بر روی وسیله ایمن نسبت به جابجایی آنهااقدام نمود.
ماده52ـ استفاده از سیلندر گاز بدون رگلاتور استاندارد ممنوع است.
ماده53ـ گرم کردن کپسول و شیر گاز مخزن استیلن توسط شعله ممنوع است و در صورتنیاز، این کار بایستی توسط آب گرم صورت گیرد.
ماده54ـ رنگ شیلنگ‌ها باید مطابق با استاندارد شماره3792 و رنگ بدنه سیلندرهایگاز باید براساس استاندارد شماره 712 موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران باشد.
ماده55ـ بهره‌برداری از سیلندرهای گاز فقط به صورت ایستاده مجاز است وبه‌هیچ‌عنوان نباید در حالت افقی یا وارونه از گاز داخل آن برای عملیات جوشکاری وبرشکاری استفاده نمود.
ماده56ـ قرار دادن اشیاء بر روی انواع سیلندرهای گاز ممنوع است.
ماده57ـ قبل از جدا کردن رگلاتور از سیلندر گاز، باید شیر سیلندر گاز به طور کاملبسته شود.
ماده58ـ سیلندرهای گاز باید دور از عملیات جوشکاری و برشکاری قرار گیرند تا شعله،سربارة داغ و جرقه به آن‌ها نرسد، در غیر این‌صورت می‌بایست از موانع ضد آتشاستفاده نمود.
ماده59ـ استفاده از سیلندرهای گاز به عنوان بخشی از مدار الکتریکی جوشکاری قوسالکتریکی ممنوع است.
ماده60ـ در مکان‌هایی که گاز از طریق سیستم لوله‌کشی تأمین می‌گردد، جنس لوله‌هاو کلیة تجهیزات مرتبط باید متناسب با نوع گاز و ایمن باشد، استفاده از رنگ‌ها وعلائم هشدار دهنده برای مشخص شدن نوع گاز لوله‌کشی‌ها الزامی است.
ماده61ـ سیلندرهای گاز پر و خالی و همچنین سیلندر انواع گازها باید جدا از یکدیگرو در محل ایمن نگهداری شوند.
ماده62ـ محل نگهداری و ذخیره‌سازی سیلندرهای گاز می‌بایست ضد آتش و مجهز به سیستمتهویه ایمن باشد.
ماده63ـ استفاده از اتصالات مسی در عملیات جوشکاری و برشکاری با گاز استیلن ممنوعاست.
ماده64ـ هریک از لوله‌هایی که گاز را از مولد یا سیلندر به مشعل‌های جوشکاری وبرشکاری انتقال می‌دهد باید مجهز به شیر یکطرفة فشاری باشد.
فصل چهارم ـ عملیات جوشکاری و برشکاری با برق
ماده65ـ در مکان‌های مرطوب که عملیات جوشکاری و برشکاری با قوس الکتریکی انجاممی‌گیرد، استفاده از دستکش، لباس و کفش عایق الکتریسیته و دیگر وسایل حفاظت فردیتناسب با نوع کار الزامی می‌باشد.
ماده66ـ در موقعیت‌هایی که احتمال تماس بدن جوشکار با هادیهای برق‌‌دار وجوددارد، باید اجزای هادی عایق‌بندی گردد.
ماده67ـ در فرآیندهایی نظیر جوشکاری و برشکاری قوس پلاسما که از ولتاژهای بالااستفاده می‌شود، استفاده از عایق‌بندی مناسب و همچنین نصب علائم و تابلوهایهشداردهنده و آموزش افراد الزامی می‌باشد.
ماده68ـ کلیة تجهیزات جوشکاری و برشکاری قوس الکتریکی و مقاومتی ثابت یا سیار وهمچنین قطعات کار باید متصل به سیستم اتصال به زمین مؤثر باشد.
ماده69ـ کلیه قسمت‌های برق‌دار دستگاههای جوشکاری و برشکاری قوس الکتریکی ومقاومتی و تابلوهای برق آنها باید به منظور جلوگیری از تماس تصادفی، محافظت گردد.
ماده70ـ مقدار جریان مورد استفاده در دستگاههای جوشکاری و برشکاری قوس الکتریکیباید متناسب با نوع کار انتخاب گردد.
ماده71ـ کابلهای جوشکاری و برشکاری قوس الکتریکی باید از نوع انعطاف‌پذیر و متناسببا نوع کار باشد.
ماده72ـ قبل از آغاز جوشکاری و برشکاری باید از ایمن‌بودن کلیه اتصالات و تجهیزاتاطمینان حاصل نمود.
ماده73ـ استفاده از هر نوع هادی به جز کابل جوشکاری برای تکمیل مدار جوشکاری ممنوعاست.
ماده74ـ در مکانهایی که تعداد دستگاه جوش یا برش قوس الکتریکی در کنار هم مورداستفاده قرار می‌گیرند، بایستی تمهیدات لازم برای پیشگیری از خطرات برق‌گرفتگی وآتش‌سوزی مدنظر قرار گیرد.
ماده75ـ در هنگام جوشکاری و برشکاری باید از نشت روغن، سوخت و آب سیستم خنک‌کنندهموتورهای جوشکاری و برشکاری و همچنین انتشار گازهای حفاظت‌کننده قوس جوش جلوگیریبعمل آید.
ماده76ـ قبل از جابجایی دستگاههای جوشکاری و برشکاری قوس الکتریکی باید نسبت بهقطع کردن منبع برق آنها اقدام نمود.
ماده77ـ جایگاه‌های کار فلزی در هنگام عملیات جوشکاری و برشکاری قوس الکتریکی،می‌بایست نسبت به زمین عایق گردیده و یا به سیستم اتصال به زمین مؤثر، مجهز گردند.
ماده78ـ گیره‌های الکترود باید مجهز به صفحات یا سپرهای حفاظتی باشد تا دست کارگررا در مقابل حرارت حاصله از قوس الکتریکی حفظ نماید.
ماده79ـ هنگام تعویض الکترودهای جوشکاری رعایت اصول ایمنی الزامی است.
ماده80ـ پیچاندن کابل جوشکاری به دور اعضاء بدن ممنوع است.
ماده81ـ برای انجام عملیات جوشکاری یا برشکاری در ارتفاع، رعایت اصول ایمنی بهمنظور جلوگیری از برق‌گرفتگی و همچنین سقوط افراد و اشیاء الزامی است.
ماده82ـ تجهیزات جوشکاری و برشکاری که در فضای باز مورد استفاده قرار می‌گیرند،باید از شرایط نامساعد جوی به طور ایمن محافظت گردند.
ماده83ـ کلیة تجهیزات جوشکاری مقاومتی باید به نحوی باشند که از عملکرد تصادفیآنها جلوگیری گردد.
ماده84ـ نصب تجهیزات ایمنی برای جلوگیری از آسیب‌دیدن اعضاء بدن که در داخل منطقهعمل جوشکاری قرار دارند الزامی است.
ماده85ـ دستگیره‌ها و سوئیچ‌ها باید در فاصله‌ای ایمن تعبیه شوند تا امکانآسیب‌دیدن دستها در منطقه عملیات جوشکاری مقاومتی وجود نداشته باشد.
ماده86ـ کلیه تجهیزات جوشکاری مقاومتی که به شکل معلق (آویزان) و یا اشکال مشابهاستفاده می‌شوند باید به سیستم‌های نگهدارنده مناسب تجهیز گردد.
ماده87ـ کلیه دستگاههای جوشکاری مقاومتی باید مجهز به یک یا چند کلید توقفاضطراری در مکان‌های مناسب و قابل دسترس باشد.
ماده88ـ تمام نقاط قابل دسترس قسمتهای برق‌دار دستگاههای جوش مقاومتی باید بهحفاظ‌های مناسب تجهیز گردد.
ماده89ـ کارفرما مکلف است ضمن تعیین محدوده فعالیت کارگران مشمول این آئین‌نامه وایجاد شرایط ایمن، بر استفاده صحیح ایشان از ابزارآلات، دستگاهها و تجهیزات مربوطهنظارتهای لازم را بعمل آورد.
ماده90ـ کلیه واردکنندگان، تولیدکنندگان، فروشندگان، عرضه‌کنندگان وبهره‌برداری‌کنندگان از ابزارآلات، دستگاهها و تجهیزات جوشکاری و برشکاری گرم مکلفبه رعایت استاندارد تولید و موارد ایمنی و حفاظتی در دستگاههای مربوطه باشند.
ماده91ـ مسئولیت رعایت مقررات این آئین‌نامه بر عهده کارفرمای کارگاه بوده و درصورت وقوع هرگونه حادثه به دلیل عدم توجه کارفرما به الزامات قانونی مکلف به جبرانکلیه خسارات وارده به زیان دیدگان می‌باشد.

Rule2
این آئین‌نامه مشتمل بر 91 ماده به استناد مواد 85 و 91 قانون کار جمهوری اسلامیایـران در جلسه مورخ 16/5/1387 شورایعالی حفاظت فنی تهیه و در تاریخ 24/11/1387 بهتصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسیده است.
آئین‌نامه مذکور جایگزین مواد 30 الی 49 آئین‌نامه و مقررات حفاظت در ریخته‌گری،آهنگـری و جوشکاری که در تـاریخ 20/8/1347 توسط شورایعالی حفاظت فنی تهیه گردیده،‌می‌باشد.